کاهش بارندگی و افزایش فشار بر مراتع، چالشی جدی برای امنیت غذایی و محیط زیست ایران

ترحم بهزادمدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشورکاهش بارندگی و افزایش فشار بر مراتع کشور، چالشی جدی برای امنیت غذایی و محیط زیست ایران است. این مشکل پیچیده بوده و نیازمند رویکردی چندجانبه است. در اینجا برخی راهکارهای دسته‌بندی شده بر اساس حوزه‌های مختلف، ارائه می‌شود:

۱- مدیریت پایدار مراتع:-۱- کنترل چرا: اجرای طرح‌های مرتع‌داری پایدار با تعیین ظرفیت تحمل مراتع، تناوب چرا، جلوگیری از چرای بی‌رویه و زودهنگام و استفاده از سیستم‌های چرای گردشی و مدیریت چرای دام سبک و سنگین.

۲-۱- کوددهی و اصلاح مراتع: استفاده از کودهای آلی و معدنی مناسب برای تقویت پوشش گیاهی و افزایش مقاومت مراتع در برابر خشکسالی و کاشت گونه‌های گیاهی مقاوم به خشکی و سازگار با شرایط اقلیمی منطقه.

۳-۱- آبخیزداری: اجرای پروژه‌های آبخیزداری برای افزایش نفوذپذیری خاک، جلوگیری از فرسایش، و کنترل رواناب و ساخت سدهای کوچک و بندهای خاکی برای ذخیره آب باران.

۴-۱- احیا و اصلاح مراتع تخریب‌ شده: استفاده از روش‌های مختلف احیا، از جمله بذرپاشی و بذرکاری، نهال‌کاری، و کنترل گیاهان مهاجم.

۲- تغییر الگوی کشت و معیشت:

۱-۲' ترویج کشت گیاهان مقاوم به خشکی: حمایت از کشت گیاهان علوفه‌ای مقاوم به خشکی که نیاز آبی کمتری دارند و می‌توانند در شرایط کم‌آبی رشد کنند.

۲-۲- تنوع‌بخشی به معیشت روستاییان: ایجاد فرصت‌های شغلی جایگزین برای کاهش وابستگی به دامداری سنتی و فشار بر مراتع، حمایت از صنایع دستی، گردشگری روستایی و سایر مشاغل پایدار.

۳-۲- آموزش و ترویج: آموزش و آگاه‌سازی دامداران و جوامع محلی در مورد اهمیت مدیریت پایدار مراتع و روش‌های کاهش فشار بر آن ها، ترویج روش‌های نوین دامداری و استفاده از فن‌آوری‌های جدید در این حوزه.

۳- سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی:

۱-۳- پایش و نظارت: نظارت دقیق بر وضعیت مراتع و اجرای طرح‌های مدیریتی با استفاده از فناوری‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS).

۲-۳- حمایت‌های مالی و اعتباری: تامین اعتبارات کافی برای اجرای طرح‌های مرتع‌داری پایدار، احیا و اصلاح مراتع و توسعه زیرساخت‌های لازم.

۳-۳- قوانین و مقررات: تدوین و اجرای قوانین و مقررات سختگیرانه برای جلوگیری از تخریب مراتع و چرای بی‌رویه و نظارت و برخورد با متخلفان.

۴-۳- همکاری بین‌بخشی: همکاری و هماهنگی بین سازمان‌های مرتبط با منابع طبیعی، کشاورزی و محیط زیست برای اجرای برنامه‌های جامع و هماهنگ.

۴- تغییرات اقلیمی:

۱-۴- تحقیق و توسعه: سرمایه‌گذاری در تحقیقات برای شناخت دقیق‌تر تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر مراتع و توسعه‌ی روش‌های سازگاری با خشکسالی.

در نهایت باید توجه داشت که حل این مشکل نیازمند یک برنامه‌ریزی بلندمدت، جامع و مشارکتی با درگیر کردن جوامع محلی، سازمان‌های دولتی و بخش خصوصی است.  یک رویکرد یکپارچه که تمامی جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را در نظر بگیرد، برای دستیابی به موفقیت ضروری است.